© พายกับเพลง

ดุริยเทพ
"นะโมอันว่านมัสการ ข้าพเจ้าขอกราบกราน เทพไททั้งสามพระองค์
พระวิศวกรรมผู้ทรงฤทธิ์ ท่านประสิทธิ์สาปสรรพ์ เครื่องเล่นสิ่งสารพันในใต้หล้า
ท่านเทวดาปัญจสิงขร พระกรเธอถือพิณ ดีดบัณลือเสนาะสนั่น
พระปรคนธรรพพระครูผู้เฒ่า"

ไม่ว่าจะเป็นการเรียนศิลปวิทยาแขนงไหนของไทยในสมัยก่อน
จะถือว่ามีเทพเจ้าเป็นครูในศิลปะแขนงนั้นๆ
ผู้เป็นศิษย์ต้องทำความเคารพครูหรือขอถวายตัวเป็นศิษย์ก่อนเรียนเสมอ
ในการดนตรีของไทยก็เช่นเดียวกันค่ะ เรียกกันว่า องค์ดุริยเทพ

.

. 

เมื่อกล่าวถึง "ดุริยเทพ" หรือ เทพแห่งดุริยางคศิลป์ในโองการไหว้ครู
นักดนตรีไทยจะนึกถึงนามของเทวดา 3 องค์ คือ
พระวิศวกรรม พระปัญจสิงขร และพระปรคนธรรพ
(แต่ถ้ากล่าวถึงบรมครู นอกจากดุริยเทพทั้ง 3 แล้ว ยังรวมถึงบรมครูอีก 6 องค์ คือ
พระอิศวร พระนารายณ์ พระพรหม พระคเณศวร์ พระภรตฤาษี (พระ-พะ-รด-รือ-สี) และพระพิราพ)

 
พระวิศวกรรม มือขวาถือผึ่ง มือซ้ายถือลูกดิ่ง

พระวิศวกรรม
บางคนอาจคุ้นชื่อของพระวิศวกรรม ในชื่อที่ต่างกันไปนะคะ
เช่น พระวิษณุกรรม พระเวสสุกรรม พระวิสสุกรรม พระเพชรฉลูกรรม
แต่ถ้าเป็นคนโบราณที่ถือเรื่องไสยศาสตร์ส่วนใหญ่มักเรียกว่า พระฤาษีเพชรฉลูกรรม
แต่เป็นคนละองค์กับ "พระวิษณุ" ที่เป็นหนึ่งใน 3 เทพองค์สำคัญของศาสนาฮินดู
ได้แก่ พระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ  นะคะ

.

. 

จากชื่อของดุริยเทพองค์นี้ หลายๆ คนก็คงทราบดีว่าเป็นเทพแห่งนายช่าง
นับถือกันว่า พระวิศวกรรมเป็นนายช่างใหญ่ของเทวดา ขึ้นตรงอยู่ในบังคับบัญชาของพระอินทร์
และยังมีนายช่างใหญ่ของพระพรหมอยู่ในแดนของพรหมอีกองค์หนึ่งนามว่า พระวิศวพรหม

 
พระวิศวกรรม

ตามความเชื่อของไทย
พระวิศวกรรมมีกายสีเขียว 1 พักตร์ 2 กร ทรงเทริดน้ำเต้า
ถือหางนกยูง แต่ในทางช่าง มือขวาถือผึ่ง (เครื่องถากไม้มีรูปร่างคล้ายจอบ)
มือซ้ายถือลูกดิ่ง แสดงถึงสัญลักษณ์ของช่างอย่างชัดเจน
(แต่ตำราอินเดียว่า พระวิศวกรรมมีสามตา ผิวกายขาว ทรงชฎา อาภรณ์สีทอง)
และเนื่องด้วยทรงเป็นเทพแห่งนายช่าง
จึงมีการสร้างหัวโขนเศียรพระวิศวกรรมขณะทรงงานด้วย
โดยมีศีรษะโล้น มีกระบังหน้าหรือโพกผ้าสี เขียนลายดอกไม้บริเวณผม
เป็นนัยว่าเป็นช่วงที่ทำงานช่างจึงไม่ทรงเครื่องประดับ แต่แบบหลังนี้พบเห็นได้น้อยกว่า

.

. 

สาเหตุที่นักดนตรีนับถือว่าพระวิศวกรรมเป็นครูเทพฝ่ายดนตรีองค์หนึ่งนั้น
เพราะเชื่อว่า พระวิศวกรรมไม่เพียงเป็นนายช่างผู้สร้างสรรพสิ่ง ปลูกบ้านสร้างเมือง
เนรมิตสิ่งสวยงามต่างๆ เท่านั้น ยังเชื่อว่าพระวิศวกรรมเป็นเทพผู้เนรมิตเครื่องดนตรีด้วย
นอกจากความรู้ด้านดนตรีแล้ว เครื่องดนตรีก็เป็นเครื่องมือที่ขาดไม่ได้
นักดนตรีจึงเคารพบูชาพระวิศวกรรมเป็นหนึ่งในดุริยเทพค่ะ
โดยเพลงที่ใช้เล่นเพื่ออัญเชิญพระวิศวกรรมสู่มณฑลพิธี คือ เพลงเสมอสามลา

.

.

เคยมีตำนานด้านดนตรีเล่าสืบกันมาว่า
ในครั้งหนึ่งเมืองมนุษย์ทั้งเด็กและผู้ใหญ่จะร้อง
จะเล่นแสดงอะไรไม่เป็นระเบียบ มีถ้อยคำที่หยาบโลน
ความถึงพระอินทร์ ต้องสั่งการให้พระวิษณุให้จำแลงองค์เป็น ชีปะขาว เที่ยวจาริกไป
ถึงท้องถิ่นใดก็สั่งสอนเด็ก ๆ และชาวเมืองให้รู้จักร้อง รู้จักเล่นให้เป็นระเบียบ
นอกจากนี้ยังดลบันดาลให้เครื่องดนตรีมี ลักษณะถูกต้อง และมีเสียงอันไพเราะ
เป็นแบบฉบับในการสร้างเครื่องดนตรีและการบรรเลงสืบมา



เพิ่มเติมจาก comment
เอาภาพลักษณะหัวโขนหน้าพระอินทร์มาให้ดูค่ะ ถึงจะมีกายสีเขียวดูคล้ายกันมาก
แต่ให้สังเกตว่า ถ้าเป็นพระอินทร์จะสวมมงกุฎยอดเดินหน แบบนี้นะคะ

พระอินทร์

ปล. ขอบคุณพี่ๆ น้องๆ ทุกคนมากเลยนะคะ ที่เป็นห่วงเรื่องอาการป่วยของพาย (/ซึ้ง)

...   ...   ...
อ้างอิง: หนังสือ บูชาครูดุริยเทพ
เนื่องในมหามงคล พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช
ทรงเจริญพระชนมพรรษา 80 พรรษา วันที่ 5 ธันวาคม 2550
สูจิบัตรนิทรรศการ "บูชาครูดุริยเทพ" 28 มิ.ย. - 28 ส.ค. 2550
อภินันทนาการจาก สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร

ภาพ: หนังสือบูชาครูดุริยเทพ,
Pick-Thai.com , tripod.com และ วิทยาลัยสารพัดช่างพิจิตร

Powered by exteen blog. You may view this blog by rss or atom.