ดุริยเทพ
"นะโมอันว่านมัสการ ข้าพเจ้าขอกราบกราน เทพไททั้งสามพระองค์
พระวิศวกรรมผู้ทรงฤทธิ์ ท่านประสิทธิ์สาปสรรพ์ เครื่องเล่นสิ่งสารพันในใต้หล้า
ท่านเทวดาปัญจสิงขร พระกรเธอถือพิณ ดีดบัณลือเสนาะสนั่น
พระปรคนธรรพพระครูผู้เฒ่า"

 

ไม่ว่าจะเป็นการเรียนศิลปวิทยาแขนงไหนของไทยในสมัยก่อน
จะถือว่ามีเทพเจ้าเป็นครูในศิลปะแขนงนั้นๆ
ผู้เป็นศิษย์ต้องทำความเคารพครูหรือขอถวายตัวเป็นศิษย์ก่อนเรียนเสมอ
ในการดนตรีของไทยก็เช่นเดียวกันค่ะ เรียกกันว่า องค์ดุริยเทพ

.

. 

เมื่อกล่าวถึง "ดุริยเทพ" หรือ เทพแห่งดุริยางคศิลป์ในโองการไหว้ครู
นักดนตรีไทยจะนึกถึงนามของเทวดา 3 องค์ คือ
พระวิศวกรรม พระปัญจสิงขร และพระปรคนธรรพ
(แต่ถ้ากล่าวถึงบรมครู นอกจากดุริยเทพทั้ง 3 แล้ว ยังรวมถึงบรมครูอีก 6 องค์ คือ
พระอิศวร พระนารายณ์ พระพรหม พระคเณศวร์ พระภรตฤาษี (พระ-พะ-รด-รือ-สี) และพระพิราพ)

 

 รูปปั้นพระวิศวกรรม
พระวิศวกรรม มือขวาถือผึ่ง มือซ้ายถือลูกดิ่ง
 

พระวิศวกรรม
บางคนอาจคุ้นชื่อของพระวิศวกรรม ในชื่อที่ต่างกันไปนะคะ
เช่น พระวิษณุกรรม พระเวสสุกรรม พระวิสสุกรรม พระเพชรฉลูกรรม
แต่ถ้าเป็นคนโบราณที่ถือเรื่องไสยศาสตร์ส่วนใหญ่มักเรียกว่า พระฤาษีเพชรฉลูกรรม
แต่เป็นคนละองค์กับ "พระวิษณุ" ที่เป็นหนึ่งใน 3 เทพองค์สำคัญของศาสนาฮินดู
ได้แก่ พระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ  นะคะ

.

. 

จากชื่อของดุริยเทพองค์นี้ หลายๆ คนก็คงทราบดีว่าเป็นเทพแห่งนายช่าง
นับถือกันว่า พระวิศวกรรมเป็นนายช่างใหญ่ของเทวดา ขึ้นตรงอยู่ในบังคับบัญชาของพระอินทร์
และยังมีนายช่างใหญ่ของพระพรหมอยู่ในแดนของพรหมอีกองค์หนึ่งนามว่า พระวิศวพรหม

 

 
พระวิศวกรรม

ตามความเชื่อของไทย
พระวิศวกรรมมีกายสีเขียว 1 พักตร์ 2 กร ทรงเทริดน้ำเต้า
ถือหางนกยูง แต่ในทางช่าง มือขวาถือผึ่ง (เครื่องถากไม้มีรูปร่างคล้ายจอบ)
มือซ้ายถือลูกดิ่ง แสดงถึงสัญลักษณ์ของช่างอย่างชัดเจน
(แต่ตำราอินเดียว่า พระวิศวกรรมมีสามตา ผิวกายขาว ทรงชฎา อาภรณ์สีทอง)
และเนื่องด้วยทรงเป็นเทพแห่งนายช่าง
จึงมีการสร้างหัวโขนเศียรพระวิศวกรรมขณะทรงงานด้วย
โดยมีศีรษะโล้น มีกระบังหน้าหรือโพกผ้าสี เขียนลายดอกไม้บริเวณผม
เป็นนัยว่าเป็นช่วงที่ทำงานช่างจึงไม่ทรงเครื่องประดับ แต่แบบหลังนี้พบเห็นได้น้อยกว่า

.

. 

สาเหตุที่นักดนตรีนับถือว่าพระวิศวกรรมเป็นครูเทพฝ่ายดนตรีองค์หนึ่งนั้น
เพราะเชื่อว่า พระวิศวกรรมไม่เพียงเป็นนายช่างผู้สร้างสรรพสิ่ง ปลูกบ้านสร้างเมือง
เนรมิตสิ่งสวยงามต่างๆ เท่านั้น ยังเชื่อว่าพระวิศวกรรมเป็นเทพผู้เนรมิตเครื่องดนตรีด้วย
นอกจากความรู้ด้านดนตรีแล้ว เครื่องดนตรีก็เป็นเครื่องมือที่ขาดไม่ได้
นักดนตรีจึงเคารพบูชาพระวิศวกรรมเป็นหนึ่งในดุริยเทพค่ะ
โดยเพลงที่ใช้เล่นเพื่ออัญเชิญพระวิศวกรรมสู่มณฑลพิธี คือ เพลงเสมอสามลา

.

.

เคยมีตำนานด้านดนตรีเล่าสืบกันมาว่า
ในครั้งหนึ่งเมืองมนุษย์ทั้งเด็กและผู้ใหญ่จะร้อง
จะเล่นแสดงอะไรไม่เป็นระเบียบ มีถ้อยคำที่หยาบโลน
ความถึงพระอินทร์ ต้องสั่งการให้พระวิษณุให้จำแลงองค์เป็น ชีปะขาว เที่ยวจาริกไป
ถึงท้องถิ่นใดก็สั่งสอนเด็ก ๆ และชาวเมืองให้รู้จักร้อง รู้จักเล่นให้เป็นระเบียบ
นอกจากนี้ยังดลบันดาลให้เครื่องดนตรีมี ลักษณะถูกต้อง และมีเสียงอันไพเราะ
เป็นแบบฉบับในการสร้างเครื่องดนตรีและการบรรเลงสืบมา




เพิ่มเติมจาก comment
เอาภาพลักษณะหัวโขนหน้าพระอินทร์มาให้ดูค่ะ ถึงจะมีกายสีเขียวดูคล้ายกันมาก
แต่ให้สังเกตว่า ถ้าเป็นพระอินทร์จะสวมมงกุฎยอดเดินหน แบบนี้นะคะ


พระอินทร์


ทราบแบบนี้แล้ว อย่าลืมขอพรจากพระวิศวกรรมนะคะ

.

ประมวลภาพ พระวิศวกรรม


พระวิศวกรรม



พระฤาษีเพชรฉลูกรรม (วิศวกรรม)



พระฤาษีเพชรฉลูกรรม (วิศวกรรม)



พระวิศวกรรม



พระวิศวกรรม (ขณะทรงงาน)



พระวิศวกรรม (ขณะทรงงาน)



พระวิศวกรรม (นางนิลบรรพต)
พระวิศวกรรมยังมีรูปที่เป็นหญิงอีกรูปหนึ่ง เป็นครูฝ่ายเย็บปักถักร้อย มีชื่อว่า นางนิลบรรพต
ดังปรากฎในโองการไหว้ครูช่างว่า
"อนึ่งไซร้ข้าพเจ้าขอเคารพ นบนางนามปรากฎ นิลบรรพตเทพสุดา
กวักมาซึ่งสุวรรณรัตน์ สรรพสมบัติโอฬาร จงจ้างการพิธี"




ไว้เอ็นทรี่ย์หน้า เรามารู้จัก พระปัญจสิงขร กันค่ะ

ปล. ขอบคุณพี่ๆ น้องๆ ทุกคนมากเลยนะคะ ที่เป็นห่วงเรื่องอาการป่วยของพาย (/ซึ้ง)

...   ...   ...
อ้างอิง: หนังสือ บูชาครูดุริยเทพ
เนื่องในมหามงคล พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช
ทรงเจริญพระชนมพรรษา 80 พรรษา วันที่ 5 ธันวาคม 2550
สูจิบัตรนิทรรศการ "บูชาครูดุริยเทพ" 28 มิ.ย. - 28 ส.ค. 2550
อภินันทนาการจาก สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร

ภาพ: หนังสือบูชาครูดุริยเทพ,
Pick-Thai.com , tripod.com และ วิทยาลัยสารพัดช่างพิจิตร



Powered by exteen blog. You may view this blog by rss or atom.

Comment

Comment:

Tweet

tongue

เพิ่งจะรู้นะเนี่ย ว่าพระวิศนุกรรม ก็ถูกนับถือในทางดนตรีไทย big smile big smile


ขอบคุณน้องพายมาก สำหรับความรู้
นอกจากนะเป็นลูกในฐานะจบคณะวิศวกรรมศาสร์แล้ว ซักวันต้องเข้าไปขอเป็นลูกศิษย์ในทางดนตรีด้วยแล้ว

confused smile confused smile

#22 By >t-O.y: on 2007-11-27 21:40

^
#20 ไม่ถึงขนาดนั้นหรอกค่ะ พายค้นคว้าเอาตามความสนใจ ยังจัดว่ารู้น้อยอยู่มากจริงๆ ค่ะ

รักษาสุขภาพเช่นกันจ๊ะ big smile

#21 By p-i-e on 2007-11-27 19:55

ยกให้คุณพายเป็นผู้เชียวชาญด้านนาฎศิลป์และดนตรีไทยเลยค่ะ
มาเก็บความรู้จ้าbig smile
หายป่วยไวๆนะคะคุณพายsurprised smile

#20 By warmness on 2007-11-27 18:57

หวัดดีคร้าบบบ

เข้ามาทักทายนะครับ

หายป่วยได้แล้วนะ confused smile

#19 By norton on 2007-11-27 16:26

พระวิศวกรรม เป็นเทพของงานช่าง

ทั้งคณะวิศวะ หรือเทคนิคการช่างทั้งหลาย
ก็ต่างนับถือเทพองค์เดียวกันครับ

#18 By Red on 2007-11-27 16:18

คุณพายรู้ลึกดีจังค่ะ cry
มารับความรู้และก็อบไว้เช่นเคย เพราะคิดไว้ว่าเจ๊พาสกรต้องเอาไปสอนแน่ ๆ เลยเรื่องนี้

วันนี้บีบอกเจ๊แล้วว่างานเก่าหาย บีขอทำใหม่ อาจารย์บอกว่าดีมาก ๆ จะได้จำได้แม่น ๆ big smile
^
#5 น้องไอช่างจำจังค่ะ ว่าแต่เดี๋ยวนี้เค้ายังใช้หนังสือ วรรณคดีวิจักษ์กันอยู่ ยังไม่เปลี่ยนใช่มั้ยคะ? embarrassed

อื้ม.. พี่มีตัวอย่างที่ใกล้ตัวด้วยนะคะ
"กรุงเทพมหานคร อมรรัตนโกสินทร์ ฯ มหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต
สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์" หมายถึง กรุงเทพมหานคร เมืองแห่งเทวดานั้น
พระวิษณุกรรมเป็นผู้สร้าง ตามพระบัญชาของพระอินทร์ big smile

#12 อืมม.. เป็นเทพแห่งการสร้างมากกว่าค่ะคุณเอก ถ้าเป็นเทพแห่งศิลปะ มักจะนึกถึงพระพิฆเนศวร์มากกว่าค่ะ big smile

ขอบคุณทุกๆ คนที่เป็นห่วงนะจ๊ะ surprised smile

#15 By p-i-e on 2007-11-27 13:30

เมื่อก่อนเรียน สายอาชีวะ เรารู้ว่า พระวิษณุกรรม เป็นเทพการช่างน่ะ เด็กช่างเรียกกันว่า พ่อปู่ แต่เพิ่งมารู้เนี้ยว่าท่านเป็นเทพแห่ง เทพแห่งดุริยางคศิลป์ ด้วย ตกข่าว...sad smile

#14 By Saint Juste on 2007-11-27 08:47

ความรู้ใหม่ ๆ อีกแล้ว
ไว้มาติดตามต่อจ้า big smile

#13 By Fein on 2007-11-27 08:44

big smile
อืม
จะเรียกได้ว่าเป็นเทพแห่งศิลปะได้ไหมครับ

#12 By AkE on 2007-11-27 08:33

ได้รู้เพิ่มเติมอีกอย่างหนึ่งแล้ว (แม้ว่าจะได้หน้าลืมหลัง -_-" แต่ก็มีอะไรมาเข้าหัวบ้าง)
ขอบคุณพี่พายมากๆนะคะ

ปล.ท่านดูหล่อจังเลยค่ะ big smile

#11 By knights of gemini on 2007-11-27 04:06

สุขสันต์วันสาธารณสุขแห่งชาติครับ

#10 By palermos on 2007-11-27 01:19

เข้ามานั่งอ่าน แล้วก็มึน...

ไม่ค่อยเข้าใจ แต่ก็ได้ความรู้ หรือเป็นเพราะเรามึนไม่รู้สิ

#9 By palermos on 2007-11-27 01:04

สาระมากมายจริงๆ เพิ่งจะรู้เหมือนกัน
ขอบคุณค่ะ

#8 By uregus on 2007-11-27 00:33


เหมือนพระอินทร์เลยแฮะ

ต่างกันตรงที่ พระอินทร์ไม่มีดวงตาที่สาม

เท่านั้นเอง

question question question

#7 By Juninyá on 2007-11-26 23:24

เหมือนเคยอ่านเรื่องนี้มาบ้างเหมือนกันนะ
เข้ามา Blog คุณพาย ถือเป็นการปัดฝุ่นความรู้ไปในตัว

พักผ่อนเยอะ ๆ นะครับ จะได้หายป่าว

Goodnight ครับ

#6 By norton on 2007-11-26 23:15

ตามตำรับไสยศาสตร์ประกาศไว้
ว่าในหมู่เทพไททุกทิศา
ผู้ชำนาญหัตถกรรมศิลปา
สุดจะหาเทียมพระวิศวกรรม
เธอฉลาดชำนิชำนาญในการช่าง
ถ้วนทุกอย่างเอื้อเฟื้ออุปถัมภ์
บำรุงแดนดินด้วยศิลปกรรม
ให้แลล้ำล้วนอร่ามและงามงอน

-พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว


เหมือนที่เรียนในหนังสือแบบเรียนภาษาไทย "วรรณคดีวิจักษ์" เลยค่ะ confused smile

ได้ความรู้เพิ่มเติมด้วย ขอบคุณพี่พายมากๆเลย big smile

#5 By ire_u on 2007-11-26 23:03

โอ้ จริงหรอคะเนี่ยรู้แค่ว่าพระวิษณุกรรมเป็นเทพแห่งการช่างเองค่ะ เพิ่งรู้ว่าเป็นเทพด้านดนตรีด้วย ^^
ขอบคุณสำหรับความรู้นะค้าconfused smile

#4 By zestzero on 2007-11-26 22:57

อ้าว ป่วยเหรอพี่พาย..
เหมือนกันเลย วันลอยกระทงตกน้ำมาแหละ
หิๆๆๆ confused smile แนว

#3 By Nancy อารมณ์ดี on 2007-11-26 22:03

wink หนูไอไม่ทราบมาก่อนเลยค่ะ
ขอบคุณนะคะพี่พาย

#2 By Airin on 2007-11-26 21:52

มาอัพมืดเชียวพี่พาย
ขอบคุณสำหรับความรู้ใหม่ๆค่าbig smile

#1 By *mamoru taiki* on 2007-11-26 21:50

Recommend

follow p-i-e on twitter