© พายกับเพลง

หลายๆ คนอาจจะเคยเห็น หรือเคยได้ยิน ชื่อเพลงไทยที่มีการเขียน "ชั้น" กำกับไว้ด้วย
เช่น เพลงคลื่นกระทบฝั่ง 3 ชั้น หรือบางครั้งก็จะเห็นว่ามีการเรียกเพลงไทยว่า "เพลงเถา"
.
.
คนที่เคยหัดดนตรีไทย หรือเรียนวิชานี้คงไม่งงล่ะสิ
แต่ทราบที่มากันรึเปล่าคะ ว่าทำไมเพลงไทยถึงเป็นชั้นๆ
เรื่องมันเป็นแบบนี้จ๊ะ...
.
.
การแต่งเพลงไทยส่วนใหญ่ จะเริ่มจากเพลงทำนองสั้นๆ ที่มีจังหวะปานกลางก่อน
เมื่อมีผู้นำไปแต่งขยายต่อออกไปให้ช้า หรือเร็วเพิ่มเติมขึ้นอีก
เพลงเดิม จึงแตกออกเป็นเพลงที่มีหลายชั้น
โดยให้ท่อนที่มีทำนองจังหวะเดิมเป็น เพลงสองชั้น
ส่วนท่อนที่มีการแต่งขยายเพิ่มให้มีอัตราจังหวะช้าลงเป็น เพลงสามชั้น
ซึ่งจะต้องแต่งขยายเนื้อเพลงให้มีจำนวนห้องเพิ่มเป็น 2 เท่าด้วย
.
.
และส่วนขยายที่มีการแต่งขยายให้มีอัตราจังหวะเร็วขึ้นจะเป็น เพลงชั้นเดียว
(มีจำนวนห้องเพลง ลดลงครึ่งหนึ่ง)
.
.
และหากนำเพลงทุกชั้นมาบรรเลงต่อเนื่องกันในคราวเดียว
จะเรียกเพลงนั้นว่า "เพลงเถา"
ซึ่งอัตราที่ลดหลั่นกันนี้ จะต้องมีไม่น้อยกว่า 3 ขั้นนะคะ ถึงจะเรียกว่า "เพลงเถา"
.
.
บางเพลงยังมีการขยายไปถึง 4 ชั้นก็มีนะ
ซึ่งหลวงประดิษฐ์ไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง) เป็นต้นตำรับการบรรเลงและแต่งเพลงสี่ชั้น
แต่ปัจจุบันนี้ไม่ค่อยนิยมบรรเลงกันแล้ว เพราะอัตราสี่ชั้นจะมีท่วงทำนองช้ายืดยาด
.
.
สังเกตนะคะ...
- ยิ่งจำนวนชั้นมาก ทำนองเพลงจะยิ่งช้าลง
- เรียกว่า "เพลงชั้นเดียว" ไม่เรียกว่า "เพลง 1 ชั้น" นะคะ
- เริ่มบรรเลงจากจำนวนชั้นที่มากก่อนเสมอค่ะ จาก สามชั้น - สองชั้น - ชั้นเดียว
.
.
เครื่องดนตรีที่สามารถอธิบายชั้นเพลงในดนตรีไทยได้ชัดเจนก็คือ ฉิ่ง
อย่างที่เรารู้ว่า ฉิ่ง เป็นเครื่องกำกับจังหวะของวงดนตรีไทยทั้งวงใช่มั้ยคะ
นั้นล่ะค่ะ... นักดนตรีไทยจะฟังเสียง ฉิ่ง - ฉับ ในเพลงแต่ละชั้น
สามารถแสดงเป็นโน้ตในแต่ละอัตราได้แบบนี้ค่ะ

ความจริงแล้ว คำว่า "ชั้น" ไม่ได้เป็นตัวบอกความช้า-เร็ว ในการบรรเลงโดยตรง
เป็นเพียงคำที่บอกให้รู้ว่ามีการแต่งขยายออกไปจากเดิมตามที่ได้อธิบายไปล่ะค่ะ
แต่เมื่อนำมาบรรเลงต่อเนื่องกัน ประกอบกับจำนวนห้องเพลงที่ลดหลั่นลงตามลำดับ
ทำให้ดูเหมือนกับบรรเลงเร็วขึ้นเรื่อยๆ จึงทำให้ผู้ฟัง (รวมถึงผู้บรรเลงเองด้วย อิอิ)
รู้สึกและเข้าใจว่าเพลงสามชั้น คือเพลงช้า และเพลงชั้นเดียวคือเพลงเร็วไปโดยปริยาย
.
.
ซึ่งจริงๆ แล้ว ถ้าหากนำเพลงแต่ละชั้นมาบรรเลงเพียงท่อนเดียว
จะบรรเลงให้มีจังหวะช้าหรือเร็วแค่ไหนก็ได้ ขึ้นอยู่กับความต้องการของนักดนตรีเองนะจ๊ะ

**เพิ่มเติม จากที่คุณ mamoru เม้นท์ที่ #8 ถามไว้ค่ะ
เพลงอัตราจังหวะสี่ชั้น เดิมเรียกหกชั้น
สมเด็จเจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต
โปรดให้นักดนตรีแต่งขึ้นประชันวงในงานของพระนางเจ้าสุขุมาลย์มารศรี เมื่อ พ.ศ. 2467
โดยให้แต่งเฉพาะท่อน 1 เป็นหกชั้น ประชันกัน 3 วงคือ
วงวังบางขุนพรหม วงวังบูรพาภิรมย์ และวงของเจ้าพระยาธรรมากรณบดี
ต่อมาหลวงประดิษฐ์ไพเราะได้นำพม่าห้าท่อนมาแต่งขยายเป็นหกชั้นหมด

แต่ในปัจจุบันนี้ ถ้าพูดถึงเพลงเถา หรือเพลงที่มีจังหวะช้าของเพลงไทย
ก็จะนึกถึงเพลงสามชั้นกันล่ะค่ะ

...   ...   ...
รวบรวมข้อมูลจาก สารไท-ดนตรีไทย
                          สมุทรสงคราม 7
                          ดนตรีไทย: เพลงไทย-เพลงเถา

Powered by exteen blog. You may view this blog by rss or atom.