© พายกับเพลง

เชื่อมั้ยว่าในตำราวิชาดนตรีไทยระบุให้ขิมเป็นเครื่องสาย
แต่ยังไม่ระบุให้ "ขิม" เป็นเครื่องดนตรีไทยเลยนะ
ทุกวันนี้เค้า (หลายคนไม่รู้เค้าไหนบ้าง) ก็ยังบอกว่า ขิม ไม่ใช่เครื่องดนตรีไทย
และบอกว่านำมาเล่นกับเครื่องดนตรีไทยอื่นๆ แล้วเสียงไม่เข้ากัน

มีชื่อเรียกวงดนตรีไทยในหลายๆ รูปแบบ ซึ่งจะสื่อให้เข้าใจตรงกันได้ว่า
เป็นวงประเภทไหน ประกอบด้วยเครื่องดนตรีอะไรบ้าง
เช่น วงมโหรี  วงปี่พาทย์ไม้นวมเครื่องคู่  ปี่พาทย์ผสมวงเครื่องสาย-เครื่องคู่ เป็นต้น
(เรื่องลักษณะวงดนตรีไทยนี้ ไว้พายเอามาเล่าอีกทีนะ)
ในกรณีที่นำเครื่องดนตรีสากลมาเล่นร่วมกับวงดนตรีไทย
ก็จะเรียกแบบนี้ค่ะ เช่น วงเครื่องสายผสมเปียโน วงมโหรีผสมแซกโซโฟน
แล้วถ้าขิมล่ะ.. ก็แน่นอนสิ.. ยังไม่ระบุว่าขิมเป็นเครื่องดนตรีไทยซะหน่อย
ก็ต้องเรียกว่า วง... ผสมขิม ยังไงล่ะ
.
.
มาถึงตรงนี้บางคนงงว่า อ้าว.. เหรอ
ไม่ใช่เครื่องดนตรีไทย.. แล้วเครื่องดนตรีใครอะ
ถ้าถามแบบนี้ คนไทยส่วนใหญ่เลยจะตอบตรงกันว่า "จีน" ของจีนแน่ๆ
ทั้งที่จริงๆ แล้วจีนเองก็ดัดแปลงขิมของชาติอื่นมาเหมือนกัน
นั้นก็เพราะว่า เริ่มต้นในสมัย ร.4 ขิมเข้ามาในประเทศไทยครั้งแรก
โดยชาวจีนนำมาบรรเลงอยู่ในวงเครื่องสายจีน ประกอบการแสดงงิ้วบ้าง
บรรเลงในงานเทศกาลและงานรื่นเริงต่างๆ บ้าง แต่ขิมที่พายกำลังกล่าวถึงนั้นหน่ะ
ไม่เหมือนขิมไทยที่เราคุ้นเคยกันหรอกนะคะ เพราะว่า..
.
.
ในสมัยต้น ร.6 นักดนตรีไทยเริ่มนำขิมมาบรรเลงโดยแก้ไขให้ขิมมีลักษณะเป็นไทย
และบรรเลงร่วมกับวงดนตรีไทยได้กลมกลืนไพเราะขึ้น ดังนี้ค่ะ
- นำสายลวดทองเหลืองมาใช้ ของจีนใช้ลวดเหล็ก (เหล็กจริงๆ ค่ะเห็นว่าสนิมขึ้นก็ไม่ขาด)
ถ้าเป็นทองเหลืองก็จะเป็นเส้นเล็ก ของไทยเราจะเส้นโตขึ้น เพื่อความนุ่มของเสียง

- หย่องขิม (ที่หนุนสายขิมอะค่ะ บางคนเรียก นมขิมหรือเต้าขิม)
ของจีนมี 8 หย่องแยกออกจากกัน ของไทยทำเป็น 7 หย่องติดกันเป็นแผง
เทียบเสียงเรียงลำดับกันไปตลอดจนถึงสายเสียงต่ำสุด
เสียงคู่แปดมือซ้ายกับมือขวาของไทยมีระดับเกือบตรงกัน
(แต่ขิมสมัยนี้มากกว่า 7 หย่องก็มีนะ)

- หย่องขิมไทยมีขนาดหนาใหญ่ขึ้นเพื่อให้เกิดความสมดุล
ทำให้เสียงดังขึ้น และเสียงที่ออกมาไม่แข็งกร้าวเกินไป

- ไม้ตีขิมไทยทำให้อวบหนาขึ้น ตรงปลายไม้ถ่วงด้วยยางมะตอยหรือตะกั่ว
เพื่อให้น้ำหนัก และช่วยเรื่องการสปริงตัวของไม้
หัวไม้บุด้วยสักหลาดหรือหนังตรงส่วนที่กระทบกับสายขิม ทำให้เสียงนุ่มนวล
ผู้ตีใช้แรงน้อยกว่า

- ส่วนไม้ขิมจีนจะเป็นไผ่เหลาจนบาง ขนาดประมาณไม้ที่เสี่ยงเซียมซีค่ะ
หัวไม้เบาและบางกว่าของไทย หุ้มรัดด้วยไส้ไก่ที่หุ้มให้เสียง
ไม้บางกว่าแต่ไม่อ่อน ไม่สปริง ผู้ตีต้องใช้แรงเยอะ
 
- โครงสร้างภายในตัวขิมจีนพาดตัดกับหย่องขิม ส่วนของไทยปรับให้ขนานกับหย่อง
เพื่อให้เกิดความต่างของเสียง

- ยังมีความต่างอื่นๆ อีก เช่น เรื่องลักษณะไม้ที่ใช้ สีที่ใช้ ลักษณะหมุดปรับเสียง
ความต่างเรื่องลวดลายและความวิจิตรตามเอกลักษณ์ศิลปะของชาติไทย-จีน

- ที่สำคัญ เมื่อปรับเปลี่ยนจนเป็นไทยซะขนาดนั้นแล้ว
ทำให้วิธีการตีก็ไม่เหมือนกันค่ะ
.
.
สรุปแล้ว "ขิม" ในวันนี้ ปี พ.ศ. 2550 เป็นเครื่องดนตรีไทยรึเปล่า
พายขอยกส่วนนึงจากคำพูดของคุณรักษ์ดนตรีจากเวปบอร์ดแห่งนึง
มาให้ลองอ่านดู แล้วลองตอบตัวเองกันดีกว่า ว่าตกลงเจ้าเครื่องดนตรีชิ้นนี้
เป็นของไทยรึเปล่า?

1. "สวัสดีครับ ไปไหนมาเหรอครับ"
    "ไปเรียนดนตรีไทยมาค่ะ"
    "เรียนเครื่องดนตรีอะไรครับ"
    "เรียนขิมค่ะ"

2. ขอเชิญชมการแสดงดนตรีไทยของโรงเรียนวัดนกออก
พอไปดู มีระนาด 1 จะเข้ 1  ซอด้วง 1 ซออู้ 1 แต่มีขิม 5

3. ปู่ฉันมาจากเมืองจีน เป็นคนต่างด้าว พ่อฉันเชื้อชาติจีน สัญชาติไทย
ตอนนี้ฉันมีสัญชาติไทย เชื้อชาติไทย แต่ทำไมนักปราชญ์
ครูบาอาจารย์ที่กำหนดกฎเกณฑ์ กลับไม่ยอมรับขิมเป็นเครื่องดนตรีไทย
ทั้งๆ ที่ถือเป็นรุ่นโหลนรุ่นเหลนแล้ว

4. ทุกวันนี้จึงมีแต่วงมโหรีผสมขิม วงเครื่องสายผสมขิม หรือวงขิมหมู่
(เพราะคนเล่นแต่ขิม)

5. ขิมเป็นเครื่องสาย จะตั้งเสียงยังไงก็ได้ ใครว่าเล่นกับเครื่องดนตรีไทยอื่นๆ ไม่ได้

6. เสียงขิมนี้ไพเราะนัก แม้เพิ่งหัดเล่นก็ยังฟังเพราะดีได้ นับเป็นเครื่องสายชนิดเดียว
ของไทยที่มีเส้นเสียงยังสั่นส่งเสียงอยู่ แม้ย้ายไปเล่นเสียงอื่นแล้ว
(หลักการเดียวกับเปียโน) เมื่อเล่นร่วมกับเครื่องอื่นๆ ไม่ยิ่งเสริมให้ไพเราะหรือ

7. ในตำรามีเครื่องสายปี่ชวา ปี่พาทย์ดึกดำบรรพ์ ใครเคยเห็นหรือได้ยินได้ฟังบ้าง
พวกนี้นับวันมีแต่จะสูญหายไป แต่ขิมที่คนไทยเล่นกันทั้งประเทศกลับไม่มีในตำรา

8. ถ้าจะถือหลักที่มาดั้งเดิมแล้วล่ะก็ ยังมีอีกหลายชนิดที่ไม่ถือเป็นเครื่องดนตรีไทย
 
แล้วคุณล่ะคิดว่า "ขิม" เป็นเครื่องดนตรีไทยรึเปล่าคะ?

ปล. เอ็นทรี่ย์นี้ไม่ได้มีเจตนาทำให้เข้าใจว่าขิมไม่ใช่มรดกของชาติไทยนะค๊า
ในทางตรงกันข้ามซะมากกว่าค่ะ

Powered by exteen blog. You may view this blog by rss or atom.